BLOGS EN VERHALEN

Fouten maken moet! Hoe dan? 5 tips voor een veilige leer- en werkomgeving.

In de voorbereiding op een opdracht, met als rode draad een veilige team omgeving, leek het in mijn wereld alleen nog maar daarover te gaan. Allereerst de ervaring van mijn dochter op haar oude basisschool, daarna een opmerking van een trainingsmaatje over fouten maken bij haar organisatie en als sluitstuk de 7 lessen van Obama, waarbij er 1 les uitsprongen: aarzel niet uit angst voor falen.


Als je iets nieuws wilt leren, zul je uit je comfortzone moeten stappen want ‘that is where the magic happens”. Zolang je in je comfortzone blijft, zal je leren wat in het verlengde ligt van wat je al weet. Dit geldt voor alle nieuwe dingen die je zou willen leren, of het nu competenties, gedrag of vaardigheden zijn.  Wat er vaak niet bij verteld wordt is dat wanneer je iets nieuws gaat leren, je fouten gaat maken en niemand maakt graag fouten.



Hoe mensen om ons heen reageren op onze fouten, bepaalt hoe jezelf uiteindelijk met fouten om zal gaan. Daarnaast is deze reactie van grote invloed op het gevoel van veiligheid van de leeromgeving. Een veilige leeromgeving is een basis voor een optimaal leer- en ontwikkelproces.


De onbevangen eerste jaren.

In je jonge jaren ben je een spons als het om ontwikkelen en groeien gaat. Alles is nieuw, je wilt alles ontdekken en je ouders zijn altijd enthousiast bij je volgende sprongetje.


Leren lopen gaat bijvoorbeeld letterlijk met vallen en opstaan. Elke keer dat het kind valt krijgt het een knuffel, krijgt het te horen hoe goed het was en wordt het aangemoedigd om het nog een keer te proberen. Juist omdat het kind elke keer wordt beloond voor het proberen is leren leuk. Zou het kind sneller of beter zijn gaan lopen als de ouders zouden hebben gezegd wat het fout had gedaan bij de eerste stap? Waarschijnlijk niet.


De basisschool en de middelbare school

Na de eerste onbevangen jaren komen we in een leeromgeving van krulletjes en rode kruisjes, 0 fout in plaats van 20 goed, toetsen en rapporten. Alles dat je nu leert, doe je nu voor het eerst met andere toeschouwers: je klasgenoten en de leraar of lerares in plaats van alleen je ouders.


Een voorbeeld van hoe groot de invloed van deze toeschouwers op de veiligheid is, kreeg ik afgelopen week. Mijn dochter mocht een uur Engelse les geven aan groep 8 leerlingen van haar oude basisschool. Daar stond ze dan voor een groep van 11-jarigen. Bij haar eerste vraag over klok kijken stak een meisje vol enthousiasme haar hand op om het antwoord te geven en zei: “it is tieno’clock”.  Een deel van de klas begon te lachen om de fout die ze had gemaakt, de juf greep niet in met als gevolg dat het meisje met rood aangelopen wangen de gehele les niets meer gezegd heeft. Weg was de veilige leeromgeving.


Een dergelijke ervaring wordt in de hersenen vastgelegd als een emotional soundtrack, die in vergelijkbare situaties weer wordt afgespeeld. De kans is groot dat dit meisje hierdoor in groepen voorzichtiger wordt om zo het afspelen van de emotionele soundtrack te voorkomen.


De werkomgeving

De organisatiecultuur en de een veilige werkomgeving zijn met elkaar verweven. Zo raakte ik afgelopen weekend tijdens de warming up met een trainingsmaatje in gesprek over veiligheid binnen een team of organisatie. “Bij ons is het heel simpel” zegt ze: “Als je bij ons komt werken geldt het adagium ‘First time right’. Fouten moeten altijd voorkomen worden, ook al zouden we ervan kunnen leren.”.


Een ‘first time right’ is een logische mindset, niet alleen bij de meest verantwoordelijke functies. Wanneer echter de ruimte om te leren van fouten overschaduwd wordt door de angst om fouten te maken, zal de openheid over gemaakte fouten verdwijnen. Het kan zelfs zover gaan dat mensen fouten proberen te bagatelliseren, af te schuiven of voor zich te houden met alle gevolgen van dien.


Daarnaast zien we het maken van fouten vaak als een gebeurtenis waar één persoon voor verantwoordelijk is en die persoon moet dan ook worden gestraft. Dit stimuleert helaas vooral prestatiegerichtheid waardoor we bang zijn om fouten te maken. Het maken van fouten komt dan gelijk te staan aan falen en dat draagt niet bij aan het gevoel van een veilige omgeving.


Gelukkig kan veel gedaan worden om fouten zoveel mogelijk te voorkomen, zoals het verhogen van kennis en vaardigen door training en ontwikkeling, intervisie, supervisie en coaching. Desalniettemin blijft ook de meest verantwoordelijke functie mensenwerk en blijven fouten onvermijdelijk.


5 tips voor een veilige omgeving.

De teamleider of manager speelt een hele belangrijke rol in het creëren van een veilige omgeving.

Hij of zij kan zorgdragen voor de ontwikkeling van een prestatiegerichte omgevingnaar een leeromgeving; van ‘schuldige aanwijzen en afrekenen op fouten’ naar ‘openheid over fouten stimuleren en ervan willen leren’.   

Maar hoe doe je dat? Hieronder vind je 5 tips die teamleiders of managers helpen om een veilige omgeving te creëren:


- Stel jezelf kwetsbaar op. Wees open over je worstelingen en twijfels. Geef zelf ook aan als je het even niet weet (bluffen draagt niet bij aan de veiligheid in je team).

- Wees open over je eigen fouten. Hiermee geef je aan dat er fouten gemaakt mogen worden (binnen de marges uiteraard) waardoor het voor iedereen veiliger wordt.

- Zoek aan de hand van de gemaakte fouten met je team naar nieuwe inzichten en oplossingen zodat je samen verbeteringen kunt formuleren en doorvoeren.

- Geef welgemeende complimenten en positieve feedback. Dit draagt bij aan meer gevoel van waardering, aan werkplezier en een veilige leeromgeving.

- Last but not least: fouten maken doet iedereen. Leg de lat daarom wat minder hoog en wees vooral aardig voor jezelf.


Verandering van perspectief helpt hierbij; probeer falen te zien als een stap in een proces. Zoals Edison, de uitvinder van de gloeilamp, ooit zei:

“I have not failed. I've just found 10,000 ways that won't work.”




Ook te vinden op LinkedIn